جستجوی پیشرفته


تبلیغات

معنی لغت ابن نفیس در لغت نامه دهخدا

ابن نفیس

[اِ نُ نَ] (اِخ) علاءالدين ابوالحسن علي بن ابي الحزم علاءالدين بن النفيس مصري قرشي. او طب را نزد ابن الدخوار به دمشق آموخت و نيز بتحصيل علم نحو و فلسفه و حديث پرداخت و سپس بتدريس و تأليف آغاز کرد. وي در طب بزمان خويش شهرتي بسزا داشت و در 687 ه . ق. وفات کرد بعضي وفات او را در 696 گفته اند و عمر او هشتاد سال بود. او را تأليفات کثيره است و نسخ عديده از کتب او بر جاي مانده است و کتاب شامل او که بقول حاجي خليفه انگارهء آن در 300 جلد بوده است بتأليف هشتاد جلد آن توفيق يافته.(1) ابن النفيس فصول ابقراط را شرح کرده است(2) و حاجي خليفه شرح تقدمه المعرفهء بقراط را نيز به او نسبت ميکند و شرحي بر تشريح قانون ابوعلي دارد. و نيز او راست شرح کتاب اول يا بعبارت ديگر کليات قانون. و نيز شرح مسائل حنين و اختصار حاوي. متداولترين کتاب ابن النفيس کتاب موجز اوست و آن اختصار قانون ابوعلي است و حاجي خليفه از اين کتاب تمجيد کند و گويد: «هو خير ما صنف من المختصرات و المطولات اذ هو موجز في الصوره لکنه کامل في الصناعه منهاج للدرايه حاوٍ للذخائر النفيسه شامل للقوانين الکليه والقواعد الجزئيه جامع الاصول المسائل العلميه و العمليه». و بر اين موجز شرح بسيار کرده اند اولين آنها که حاجي خليفه از آن نام ميبرد شرح محمد بن محمد اقسرائي است به نام حل الموجز و دومين شرح نفيس بن عوض است و آنرا به سال 841 در سمرقند بپايان رسانيده است و صاحب کشف الظنون آنرا بهترين شرح موجز ميشمارد.(3) و نام دو شرح ديگر از اين کتاب ميبرد يکي از احمدبن ابراهيم الحلبي متوفي به سال 971 و ديگري شرح ابراهيم بن محمد سويدي متوفي به 690 و شرح ديگري که در تداول کم از شرح نفيسي نيست از سديد کازروني است مغني و نيز محمودبن احمد امشاطي متولد 810 را بر آن شرحي است و ابن النفيس را شرحي است بر کتاب الهدايه(4) في الطب تصنيف ابوعلي ابن سينا. از بزرگان تلاميذ او يکي بدرالدين حسين رئيس الاطباء و امين الدوله القف و السديد ابوالفضل بن کوشک و ابوالفتوح اسکندري است. و صاحب روضات کتاب ديگري ازو نام ميبرد به نام کتاب المهذب في الکحل و کتاب مختصري در منطق و گويد او در صناعت منطق بطريقهء متقدمين ميرفته است. و شيخ نجم الدين صفدي گويد: او را کتاب کوچک ديگري است به نام فاضل بن ناطق و آن معارضه با رسالهء حي بن يقظان ابن سيناست و در آنجا بانتصار مذهب اسلام و آراء مسلمين در نبوات و شرايع و بعثت جسماني و خراب عالم برخاسته است و اين کتابي بديع است و دلالت بر قدرت و صحت ذهن و تمکن او در علوم عقليه دارد.(5)
(1) - يدل فهرسته علي اَنه يکون في ثلثمائه سفر هکذا ذکر لي بعض اصحابه و بيض منها ثمانين سفرا و هي الاَن وقف بالبيمارستان المنصوري بالقاهره. و بعض قطعات شامل در کتابخانهء بودلئين موجود است.
(2) - نسخه اي از آن در اسکوريال و نسخه اي در پاريس موجود است.
(3) - اين شرح به طبع رسيده است.
(4) - در کشف الظنون الهدايه في الطب است. صاحب روضات گويد في المنطق و حق با صاحب روضات است.
(5) - در روضات الجنات آمده است: و نقلت من ترجمته في مکان لااعرف من هو الذي وضعها قال شرح القانون في عشرين مجلده، شرحاً حلّ فيه المواضع الحکميه و رتب فيه القياسات المنطقيه و بيّن فيه اشکالات الطبيه و لم يسبق الي هذاالشرح لان قصاري کل من شرحه ان يقتصر علي فسر الکليات الي نبض الحبالي و لايجري فيه ذکر الطب الاّ نادرا و شرح کتب الفاضل بقراط کلها و لاکثرها شرحان مطول و مختصر و شرح الاشارات و کان يحفظ کليات القانون.

کلمات مشابه